Sinds enkele maanden beperkt de openbare apotheek zich niet langer tot het verstrekken van medicijnen achter de balie. Vaccinaties, het opsporen van tekorten, digitale patiëntbegeleiding: de zorg- en farmaceutische sector maakt een periode door waarin de taken zich sneller uitbreiden dan de wetgeving ze kan reguleren. Wie deze ontwikkelingen begrijpt, kan anticiperen op de apotheek van morgen.
Medicijntekorten in Frankrijk: de apotheek als vroegtijdige waarschuwingspost
Is het u weleens opgevallen dat een veelgebruikt medicijn wekenlang niet verkrijgbaar was bij uw apotheker? Dit tekort, dat vroeger incidenteel voorkwam, is inmiddels een blijvend verschijnsel in Frankrijk. De oplossing die nu vorm krijgt, komt niet voort uit een groot industrieel plan, maar uit de praktijk.
In Frankrijk is een proef aangekondigd om een concrete aanpak te testen: apotheken sturen wekelijks gegevens over voorraden, verstrekkingen en bestellingen vanuit hun beheersoftware door aan de ANSM. Het gaat om ongeveer 200 apotheken. Het idee is eenvoudig. In plaats van te wachten tot een ziekenhuis een tekort meldt, zou de apotheek een vroegtijdige graadmeter voor bevoorradingsproblemen worden.
Ook in het nieuws van Pharmactuelle wordt regelmatig aandacht besteed aan deze ontwikkelingen in de regelgeving, die het dagelijks werk van zorgprofessionals veranderen. Door dit soort ontwikkelingen te volgen, krijgt u inzicht in veranderingen voordat ze van kracht worden.
Ook op wetgevend vlak wordt vooruitgang geboekt, al blijft de aanpak voorzichtig. Een wetsvoorstel dat momenteel in de Assemblée nationale wordt behandeld, voorziet in meer flexibiliteit rond de veiligheidsvoorraden van medicijnen, onder toezicht van de ANSM. Er is nog niets definitief aangenomen, maar de richting is duidelijk: de gezondheidsautoriteiten moeten een nauwkeuriger en sneller beeld krijgen van wat er ontbreekt en waar.
Critical Medicines Act: wat de Europese wetgeving verandert voor de farmaceutische sector
Medicijntekorten zijn niet alleen een Frans probleem. Op het niveau van de Europese Unie brengt een voorlopig akkoord over de Critical Medicines Act een verandering teweeg in de aanbestedingen van ziekenhuizen.
Tot nu toe was de prijs het belangrijkste criterium bij de selectie van medicijnleveranciers. De nieuwe wetgeving voorziet in weerbaarheidseisen bij aanbestedingen voor medicijnen die als kritiek worden beschouwd. Voor bepaalde producten die als kwetsbaar gelden, kan voorrang worden gegeven aan productie binnen de EU.
Concreet betekent dit dat een Europees farmaceutisch bedrijf dat de continuïteit van zijn toeleveringsketen kan garanderen, mogelijk wordt verkozen boven een goedkopere concurrent die meer risico loopt op logistieke verstoringen. Dit is geen protectionisme in de klassieke betekenis van het woord. Het is een afweging tussen de prijs per eenheid en de collectieve volksgezondheid.
Voor openbare apotheken zal de impact indirect, maar wel merkbaar zijn. Als ziekenhuizen hun bevoorrading van kritieke medicijnen beter veiligstellen, zouden de gevolgen voor de apotheek (doorverwezen patiënten, niet-uitgevoerde recepten) moeten afnemen.
Vaccinatie in de apotheek: meer dan alleen een prik
Vaccinatie in de apotheek bestaat al enkele jaren. Wat verandert, is de omvang van de rol die de apotheker kan spelen in het vaccinatieproces.
Bij een proef in Auvergne-Rhône-Alpes is een protocol in drie stappen getest:
- De vaccinatiestatus van de patiënt controleren in de apotheek, aan de hand van het gezondheidsboekje of het farmaceutisch dossier
- Een persoonlijk gesprek om ontbrekende herhaalvaccinaties vast te stellen en vragen van de patiënt te beantwoorden
- Het vaccin voorschrijven en toedienen door de apotheker, zonder dat de patiënt eerst naar de arts hoeft
Dit model gaat verder dan alleen het toedienen van een prik. De apotheker krijgt binnen een vast kader de bevoegdheid om voor te schrijven, waardoor de taakverdeling tussen zorgprofessionals verandert. Voor patiënten in gebieden waar het moeilijk is om een huisarts te bereiken, speelt deze ontwikkeling in op een concrete behoefte.
Gezondheidsgegevens en digitalisering: trends die de farmaceutische ontwikkeling veranderen
Het woord ‘gegevens’ komt in elk gesprek over de toekomst van de farmaceutische sector terug. Maar waar hebben we het precies over?
Er zijn twee toepassingen. De eerste betreft onderzoek en ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Door grote klinische databanken te analyseren, kunnen therapeutische doelwitten sneller worden geïdentificeerd. Farmaceutische bedrijven gebruiken al modellen met kunstmatige intelligentie om de fase van moleculaire screening te verkorten. In die fase worden duizenden stoffen getest om te bepalen welke geschikt zijn voor klinische proeven.
De tweede toepassing betreft de opvolging van patiënten nadat een medicijn op de markt is gebracht. Bedrijven ontwikkelen platforms die gegevens verzamelen van verbonden medische hulpmiddelen (pacemakers, insulinepompen) en de arts waarschuwen bij afwijkingen. De opvolging wordt doorlopend, in plaats van beperkt te blijven tot consultaties.
Beide trends roepen dezelfde vraag op: wie krijgt toegang tot de gegevens, en onder welke voorwaarden? Het Europees Geneesmiddelenbureau werkt aan richtlijnen voor het gebruik van gegevens uit de dagelijkse praktijk bij besluiten over regelgeving. Het onderwerp is technisch, maar bepaalt mede hoe snel innovaties patiënten bereiken.
Bevoorrading van oudere medicijnen: kwetsbare financiering
Innovatieve medicijnen krijgen veel media-aandacht. Oudere medicijnen (generieke geneesmiddelen en al langer bestaande moleculen die nog steeds worden voorgeschreven) staan minder in de schijnwerpers, maar hun beschikbaarheid berust op een kwetsbaar economisch evenwicht.
De situatie is goed gedocumenteerd: de zekerheid van de bevoorrading wordt gefinancierd door de kwetsbaarste schakels in de keten. Fabrikanten van werkzame stoffen, die vaak buiten Europa gevestigd zijn, werken met zeer kleine marges. Als een productielocatie sluit of de productie terugschroeft, zijn er weinig alternatieven.
De hierboven genoemde Europese en Franse maatregelen zijn juist op dit segment gericht. Maar tussen de goedkeuring van een wet en de daadwerkelijke verplaatsing van een productielijn gaan meerdere jaren voorbij. De huidige trends in de farmaceutische markt laten zien dat het probleem is onderkend. De vraag blijft of er voldoende financiering volgt.
De zorg- en farmaceutische sector in Frankrijk maakt een periode door waarin taken opnieuw worden verdeeld, hulpmiddelen veranderen en regels worden herschreven. De openbare apotheek krijgt meer verantwoordelijkheden, Europa probeert zijn bevoorrading veilig te stellen en digitalisering versnelt het onderzoek. Elke ontwikkeling afzonderlijk lijkt misschien bescheiden. Samen vormen ze een nieuw model dat zowel zorgprofessionals als patiënten raakt.
